La naissença d'Aprene

 

 

Felip HAMMEL

Fondator d'Aprene, director del CIRDÒC,
director de l'ISLRF (Institut Supérieur des Langues de la République Française)

 

La naissença de la formacion iniciala dels regents de las Calandretas
 

Aviam recebut un messatge cortet e èrem partits. Jaumeta Arribaud e ieu, en veitura, cap a Brest. La directritz del primièr collègi Diwan nos podiá recebre per passar tres jorns dins son establiment. I anàvem per estudiar lo biais de Diwan. Per parlar tanben de nòstre projècte de formacion iniciala independenta, que los bretons, a l'epòca, ne tenián pas encara de mesa en plaça. Me soveni que partiguèrem lo 13 de junh de 1993.
Trigossèrem un pauc en camin, mai que mai a la fin, que se sarrèrem d'aquel collègi cap a 10 oras e mièja del ser. Fasiá nuèch escura. Coneissiam pas lo canton.
Lo messatge de Diwan nos disiá quatre indicas a la gròssa e que la clau del portal seriá jos un queron, a man esquèrra, enant lo portal blanc del collègi...

Fin finala trobèrem lo collègi Diwan dins una carrieròta. Mas aquí passèrem un brave moment a palpejar lo pelsòl per dire de trapar aquel queron-rescond-clau. Se pensèrem que bastèsse que qualqu'un passèsse e nos vegèsse furgar a gratipautas aital per passar per de raubaires... « L'ai trapada, la clau ! » me faguèt la Jaumeta al cap d'un brave briu. Urosament. Aviam ja començat de parlar de dormir dins la veitura. Un còp intrats se trobèrem dins un pati bèl ont i aviá tres bastiments. Caliá trobar lo bastiment de l'internat. « Vos esperarem pas, trobaretz solets aisidament », fasiá lo messatge !
Me soveni que la nuèch èra bravament sorna. Jaumeta fumava pas, e ieu nimai.

Aviam pas d'aluquetas. Aviam pas de lampa de pòcha. Pas de lum, levat per carrièra. A cada pòrta d'intrada metiam lo nas sus çò de marcat sus una plancarda... de bada! Tot èra marcat en breton... La situacion veniá un pauc comica. Fin finala decidiguèrem de causir una pòrta a vista de nas e d'intrar. Un còp dedins, un silenci catapulcral e una obscuritat completa. A palpas, trobèrem un escalièr. « Prendretz la N°3 e la N°15, mas los lièches seràn pas faches » nos disián sul messatge. D'astre per nosautres. èrem plan al bon endrech. Montam al primièr estanci dins un negre total e aquí, miracle, vesèm un bouton de minutariá que lusissiá sus la paret. Lum! Long del corredor de pòrtas. Trobèrem lèu. Intrèrem cadun dins sa cambreta e aluquèrem. Un membret simple, un lièch bas amb un matelas nus. Aviam portat çò que caliá. Èrem arribats.

 

L'endeman de matin nos desrevelhèrem al son d'una campana e en breton. Tre lo dejunar, presentacions : la directritz, jova, los professors, e un fais de collegians. Passatge al fons d'unas classas. L'immersion en breton de per tot. Lo Centre de Documentacion et d'Informacion del Collègi. E de discussions a cada recreança o pendent los dinnars. Ne faguèrem de plans e de projèctes, long d'aquelas jornadas ! Es aquí, o gausi dire, que la cara generala de la formacion iniciala dels regents de las Calandretas se dessenhèt. Sul camin per tornar a Besièrs aviam lo cap en fuòc e un fum d'idèas, còp e còp per « pas far coma eles », que lo biais breton nos semblèt pro regde...

En tot, aquel afar durèt cinc jorns. Dos de viatge, que lo camin èra galhard, e tres sus plaça.

 

Quinze jorns puèi, visquèrem un grand congrès de las Calandretas a Auloron Santa Maria en país bearnés. Cinc jorns tanben. E una cambra d'internat, dins un licèu aquel còp, per dire de cambiar. Amb una diferéncia bèla: lo ministre de l'educacion nacionala que se desplacèt per venir parlar a un congrès de Calandreta... Los bàscols, bretons, catalans e corsegs èran aquí tanben. Un congrès de granda tinada. I se tornèt lançar la negociacion (començada mai de dètz ans abans amb l'Estat) per que las escòlas immersivas aguèsson enfin un estatut legal. E lo ministre, que se sonava Francés Bayrou, nos parlava gascon e nos disiá que cercava mejan de respectar l'immersion que fasiam. Foguèt lo primièr còp qu'un ministre acceptava l'immersion, a mai !

Granda sason d'espèr. Granda culhida d'estiu. A la rintrada de setembre de 1993, Jaumeta passèt a mièg temps per pilotar una còla d'estagiaris. La còla de 93 aguèt pas d'autre nom. La formacion iniciala a la mòda Calandreta nasejava. Pendent aquela annada escolara de 1993-94, i aguèt una mena de formacion prefigurativa, a mièg temps, mai que mai individualizada amb de dimècres d'agropament dins una classa, aicí o ailà. La còla dels estagiaris se compausava de 12 personas. I aviá Natàlia Andrieu, qu'ensenhava dins la primièra classa de la Calandreta de Narbona a la carrièra de las Arts, Mariana Brun que dobriguèt la Calandreta de Pàmias, Patric Bianchini qu'ensenhava a Besièrs a l'epòca e qu'es a Tolosa Sant Çubran a l'ora d'ara, la paura Maria Elena Cerène qu'ensenhèt a Nimes, Anhès Cros que faguèt la dobertura de la Calandreta a Sant Andrieu de Sangònis a la zòna artesanala, Maurici Garagnon qu'ensenhèt un temps a Candòla, Joan Miquèl Peladan qu'ensenhèt a Montpelhièr e Alès, e Catin Sabatièr que dobriguèt la Calandreta dels Falabreguièrs a Besièrs e que i ensenha encara, Andrieu Pin que faguèt la classa a Aurenja, Silveta Ravaille que dobriguèt la Calandreta de Pesenàs, Dàvid Ruiz que faguèt la classa a la començança de la Calandreta de Ciutat a Carcassona, e Sílvia Salvayre qu'èra de Pàmias e qu'i ensenha encara.

 

L'epòca èra a l'espandiment. Èrem a negociar un estatut legal per Calandreta. La reivendicacion « istorica » de Calandreta èra de venir l'escòla publica en occitan. Bayrou nos prepausava lo contracte d'associacion. Debat intèrn public-privat. En mai d'aquò amb l'estatut legal veniá lo concors e la licéncia obligatòria... Quantas acampadas ! Milanta de discussions enfuocadas... En mai de tot aquò caliá crear l'estructura capabla de prene en carga la formacion iniciala dels regents !

La primièra estructura de formacion se decidiguèt en acamp a la Calandreta dau Clapàs a Montpelhièr. Aprèp un acamp de la federacion regionala de Lengadòc. Aquò se passèt lo 24 de febrièr de 1994. S’i debanèt l'AG constitutiva del Centre de Formation Pedagogic de las Calandretas (CFPC). Ubèrt Fleury fasiá de president de la federacion de las Calandretas de Lengadòc. La confederacion aviá installat un burèu dins un recanton a l'intrada de la Calandreta dau Clapàs. Lo secretari general, Patric Navone, e la secretària, Patrícia Pardo i trabalhavan. Èra la començança de la professionalizacion. Pels acamps associatius, anàvem dins la classa de cicle 3 per aver de cadièras pas tròp pichòtas. Mercé pels genolhs !

La presidenta fondatritz del CFPC foguèt causida: Catarina Carrière-Pradal. E foguèt plan causida qu'o es encara d'uèi, quinze ans aprèp.

Mon quasèrn-jornal dels acamps me marca que lo primièr CA del CFPC s’acampèt lo 1èr de març de 1994 a l'escòla Calandreta de L'Ametlièr a Besièrs. Lo burèu associatiu e l'estructura foguèron installats. Per ajudar la presidenta, Cecília Morandat fariá de clavaira. Jaumeta fariá de directritz pedagogica e ieu èri cargat de tot çò administratiu e comptable. Lo còp èra partit. Vos fariá fasti de legir l'istòria de la creacion administrativa e financièra del CFPC. Mas foguèt salat, aquò.

Decidiguèrem de caminar lèu cap a una formacion mens individualizada e de recrutar d'estagiaris dins l'encastre de la formacion professionala. L'intencion, a mai, èra plan d'anar quèrre los primièrs finançaments en defòra de la linha « cultura » qu'acabava de tot far.

 

Organizèrem una primièra jurada lo dimècres 25 de mai de 1994 a l'escòla Calandreta d'Ametlièr. A l'epòca, lo burèu del CFPC e de la federacion de las Calandretas de Lengadòc èra un recanton, bastit per Danièl Basset e Felip Hammel pendent lo mes d'agost de 1993 amb de fusta, de placagip e de fial de fèrre, dins un canton de la classa de cicle 1 de Catin Sabatièr, al primièr estanci de la Calandreta de l'Ametlièr.

Per la jurada, aviam causit un dimècres que i aviá pas de calandrons dins l'escòla. Poguèrem organizar los escriches e los entretens dins las classas. Que lo localet del CFPC e de la federacion de las Calandretas de Lengadòc reunits teniá pas cinc mètres carrats, pecaire ...

Deguèrem far un complement de jurada lo dissabte 28 de mai de 1994 a la Calandreta de l'Ametlièr, que d'unes candidats avián pas pogut venir lo dimècres.

Lo 2 de junh de 1994 anèri a Montpelhièr per rescontrar lo director del FOPIRCIF, organisme collector de la moneda per la formacion professionala. Un òme brave, mas, susprés e mesfisançós : vesiá arribar dins son burèu, un tipe estranh (ieu) que voliá crear de contractes de qualificacion per l'occitan ! M'amaguèt gaire que se demandava se ma demanda èra plan seriosa... Mas al cap de mai d'una ora de negociacion me daissèt partir en dire qu'èra pas totalament impossible, sul plan legal. Fin finala se faguèt. Obtenguèrem cresi dètz contractes de qualificacion que nos permetián de pagar un pauc los estagiaris qu'intrarián en primièra annada de formacion al mes de setembre de 1994. Se parlava ja d'una annada de A1. Calguèt encara rescontrar lo Sénher TARDY que se trachava del Plan Regional de las Accions de Formacion a la Region Lengadòc-Rosselhon. El tanben, un còp la suspresa passada, acceptèt de far una linha per l'occitan dins lo plan regional de formacion. Foguèt lo primièr còp qu'un finançament per l'occitan escapava a la sacro-santa linha « cultura ». Ensagèri a l'epòca, de bada malastrosament, de far registrar un diplòma especific pels regents de Calandreta. Mas a París respondiguèron qu'èra pas possible.

Demoravan pas que tres meses per tot metre en plaça e dobrir aquel primièr centre de formacion professionala dedicat a la lenga occitana.

Caliá d'urgéncia trobar un local.

Jaumeta exigissiá un internat sus plaça per de rasons pedagogicas. Vesitèrem mantunes luòcs a l'entorn de Besièrs. Fin finala faguèrem afar amb lo fogal rural de Capestanh. Nos podián logar de salas e de cambras. Acceptavan de nos daissar far nòstra cosina sus plaça. Jaumeta auriá una cambreta-burèu tota pichona sus plaça. Lo 25 d'agost de 1994, confirmèri e signèri la pacha al fogal rural de Capestanh.

Quatre jorns aprèp faguèrem un entreten formal amb los futurs estagiaris. Aquò se passèt lo diluns 29 d'agost de 1994. I aviá lo Sèrgi Granièr de Narbona e ieu, que Jaumeta e Catarina Carrièra Pradal poguèron pas venir. Encontrèrem 9 candidats. Un mancava l'apèl : lo Dàvid Ruiz, encara en vacanças en Espanha.

 

Lo 31 d'agost de bon matin partiguèrem Jaumeta amb ieu par installar los afars al fogal rural de Capestanh. Un tablèu veleda bricolejat, de feutres, de papièr, de que pintrar, de que cosinar, far la terralha etc, etc. Crompèrem de bravas caissas de plastic, d'aquelas per metre los melons al mercat, per recaptar la bibliotèca del CFPC e los libres de Jaumeta. A! las caissas de libres de montar al segond estanci... Musculacion intensiva cada setmana. Trabalh del buf !

Installèrem la cambròta de Jaumeta: lo burèu sus lo lièch... e los libres jol lièch per dormir ! Economia de susfàcia.

Lo diluns 12 de setembre de 1994 a 9 oras del matin, sens tamborns ni trompetas mas amb emocion, aculhiguèrem, Jaumeta e ieu, la còla Edmond Albi qu'entamenava la primièra vertadièra formacion iniciala de regents de las Calandretas. Viviam un moment clau per l'avenidor de las escòlas. Un moment que l'aviam bravament somiat. Enfin èrem en passa d'aver una vertadièra formacion iniciala pels regents de las Calandretas. Los estagiaris signèron los contractes de formacion. I èran totes, levat Irèna Chabaud que demandèt de remandar d'un an son intrada en formacion. Sul pic los estagiaris se metèron al trabalh amb de corses : Renat Laffitte, Sèrgi Granièr, Cristian Laus... En mai d'aquò devián aprestar lo manjar tot ; dejunar, dinnar e sopar. Se devián organizar entre eles per aquò far, que devián prene en carga tanben d'autras causas de la vida videnta coma de far la terralha o de recaptar las cambras. Mas rai ! Fasiá part de la formacion e se faguèt. I aviá un vam !

Aviam previst d'estrenar l'eveniment coma cal tre lo dimècres 14 de setembre. Pensàvem qu'un dimècres i auriá un pauc de mond. Aviam convidat lo mitan occitanista e los parents de calandrons. Mas, cal dire la vertat, per l'estrena del C.F.P.C al fogal rural de Capestanh, i aguèt pas tant de mond qu'aquò. Joan Loís Blenet i faguèt una dicha remirabla, coma o sap far. Rica, estrambordanta. El, o sentiguèri aital, èra plen de vam e parlèt que veniam de crear la matriça per infantar de locutors novèls a bodre. Foguèt un moment escars ont tota l'energia gastada preniá son sens prigond. La còla Edmond Albi, compausada de Valèria Adgé qu'ensenha a Besièrs, Beatriça Barbui que fa la classa a Aurenja, Armèla Boyer que foguèt a la Calandreta de Pesenàs, Valèria Cazenave-Bernadou que dobriguèt la Calandreta de Banhèras de Bigòrra, Sandrina Cire qu'ensenhèt a Narbona e Carcassona, Lidia Daude qu'ensenha a Narbona, Cristina Didier que faguèt puèi per Ràdio Lenga d'òc, Pascala Enjalbèrt qu'ensenhèt a la Calandreta de Mureth, Pèire Eiriçon que dobriguèt la Calandreta de Gap, Magalí Ouradou qu'ensenhèt a la Calandreta de Castras, Annia Pla qu'ensenha a la Calandreta Lepic a Montpelhièr, Patric Rachou qu'ensenha a la Calandreta d'Auloron Santa Maria, Laurença Sospedra qu'ensenha a la Calandreta de Nimes e Nadina Touyet qu'ensenha a la Calandreta Aussalesa de Beòst. Tot aquel mond rescontrèt la femna del paure Edmond Albi e foguèt un moment fòrt. Cal brembar al mond qu'Edmond Albi, professor de sciéncias, ensenhava tanben l'occitan en collègi e foguèt lo primièr president de la Calandreta de l'Ametlièr a Besièrs. Moriguèt jove, pecaire, e son nom tornèt viure amb aquela còla en formacion.

 

Mas la vida de Calandreta contunhava e la negociacion amb lo cabinet de Bayrou trigossava. Lo dissabte 17 de setembre èrem acampats en Conselh Confedederal a l'escòla de Còsta Pavada a Tolosa.

Los efectius èran de 836 calandrons dins 23 escòlas dobèrtas. L'an d'abans i aviá pas que 681 calandrons. Lo creis èra estat de quasi 23 % ! Veniam de dobrir un pialat d'escòlas novèlas !

En Aquitània, Lescar. En Provença, Aurenja. En Lemosin, Lemòtges. En Miègjorn-Pirenèus, Castras. En Lengadòc Narbona, Carcassona, Pesenàs e Aniana. Quicòm se preparava del costat d'Alès.

Bayrou s'èra engatjat a una presa en carga dels ensenhaires de Calandreta qu'èran pas encara pagats per l'Estat. Mas subte, parlava pas que de ne prene la mitat... L'afar de l'estatut rebalava. Lo tèxt del protocòl d'acòrdi pausava encara pro de problèmas e lo podiam pas signar en l'estat. Davalada de blocatge. Aviam tanben lo lagui pels 26 ensenhaires de Calandreta qu'avián pas la licéncia. E per l'afar de la licéncia, venguda obligatòria per ensenhar amb Jospin en 1991, lo cabinet de Bayrou se mostrava tancat a la discussion per consentir d'excepcions.

Un autre problèma tafurava : cossí encadenar sulpic la formacion iniciala del CFPC amb lo sistèma novèl ? I aviá pas que doas vias. Siá caliá passar per l'IUFM de Montpelhièr ont res èra pas previst per l'immersion en occitan (e ont la bona volontat èra tras que magra) siá caliá dobrir un establiment d'ensenhament superior associatiu independent.

La negocacion amb l'IUFM acabèt per un constat d'impossibilitat a far. L'IUFM podiá pas far una formacion especifica, e podiá pas prepausar mai de 30 oras d'occitan per an. Demorava pas que la via de l'independéncia amb un estructura de formacion per Calandreta. Ne calguèt far de dorsièrs ! Mas al cap d'un an e mièg de trabalh, l'establiment d'ensenhament superior occitan APRENE anava nàisser...

Mas aquò es encara una autra aventura.

 

 

 

Images: 
Felip Hammel e Renat Laffitte a APRENE

Avis sit en òbra

L'establiment APRENE aurà lèu un sit novèl a vos prepausar.

Vos pregam de nos desencusar par qualques messatges d'error en anglés a la plaça de fòtos mancantas.

Mercés de vòstra compreneson.

A lèu doncas !